ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան Գուրգեն
Մելիքյանին շատերն են ճանաչում ու սիրում: Նրա մարդկային որակների, հայրենանվեր աշխատանքի
մասին հաճախ ենք լսել այլոց շուրթերից: Այսօր, սակայն, կխոսենք Գուրգեն Մելիքյան հայասեր
մարդու, նրա ապրումների, ընտանիքի, ցանկությունների ու իղձերի մասին:
- Պարո՛ն Մելիքյան, ինչպիսի՞ տարբերություններ
եք տեսնում Ձեր ժամանակների ուսանողության և ներկայիս ուսանողների միջև:
- Նախ ասեմ՝
ով իրեն ուսանող է համարում, և՛ այն ժամանակ էր ուսանող համարում, և՛ հիմա: Ուսանող,
այսինքն՝ սովորող մի մարդ, ով եկել է գիտելիքներ ձեռք բերելու: Վստահորեն կարող եմ
ասել, որ որևէ տարբերություն չկա: Մեր ժամանակներում էլ մարդիկ կային, ովքեր պարզապես
ժամանակ էին անցկացնում: Կային և նրանք, ովքեր սովորում էին: Միակ տարբերությունն այն
է, որ այն ժամանակ միջանցքներում ավելի շատ էին բանավեճերը, խոսակցությունները, բանաստեղծներին
համալսարան հրավիրելը, նրանց ունկնդրելը, թեկուզ փոքր լսարաններում: Այսօր դա է պակասում,
թեև ուսանողը նույնն է: Ուսանողը այն խմորն է, որը եկել է համալսարան, և դու հունցում
ես այն: Նա կախված է քեզանից՝ ինչպես կհունցես: Մեր համալսարանը հայրենասիրական դպրոց
է, եթե սխալ կա, մենք ենք մեղավոր, որովհետև ուսանողը նայում է դասախոսին, տեսնում,
թե նա ինչպես է ապրում, ինչ մտորումներ ունի, այդ ժամանակ դասախոսը կարող է ուղորդել
ուսանողին: Թեև ներկա սոցիալական ծանր վիճակը որոշակի փոփոխություններ մտցրել է մեր
մեջ, բայց ես կարծում եմ՝ ով հայեցակետ ունի, նա երբեք չի կարող սխալ ճանապարհ ընտրել,
ինքն իրեն դավաճանել:
- Իսկ ինչպիսի՞ տարբերություններ եք նկատում
ներկայիս դասախոսների, նրանց դասավանդման ոճի, դասախոսության և Ձեր տարիների դասախոսների
միջև: Շա՞տ են այդ տարբերությունները: Դրանք ավելի շատ դրակա՞ն են, թե՞ բացասական:
- Երկինք-գետին
տարբերություններ կան: Մեր դասախոսներն այնպիսին էին, որ երբեմն մենք փախչում էինք
մեր հիմնական դասից և գնում նրանց լսելու: Հետաքրքիր բան էր: Ռուբեն Սևակ, Լևոն Ներսիսյան,
Մկրտիչ Մակարյան. սրանք այն մարդիկ էին որոնց ժամերով
կարող էիր լսել ու չձանձրանալ: Սա ես, իրոք, կարևորում եմ: Բայց «ունկնդիրն է ելույթ
ունեցողին խոսքի հրավիրում»: Պետք է այդ հանդիսատեսը լինի, որ դու կարողանաս նրանց
հետ խոսել: Մենք ունենք հրաշալի դասախոսներ, ովքեր կզարդարեին ցանկացած համալսարան:
Դասախոսներ կան, որոնց մոմով ման գանք մյուս բուհերում, չենք գտնի և նրանք երբեք իրենց
ցածր աշխատավարձից չեն դժգոհում, համալսարանի դասախոս են, կոչումն են կարևորում, նրանք
անկաշառ են. դա շատ կարևոր է: Ես միշտ քննություններից հետո մոտենում եմ ուսանողներին
և հետաքրքրվում, արդյոք արդար էր ամեն բան, և երբ լսում եմ՝ այո՛, արդար էր, այդ ժամանակ
ես վեհություն եմ ապրում:
- Ըստ Ձեզ, ինչպիսի՞ն պետք է լինի մեր օրերի
ուսանողը: Ինչպիսի՞ հատկանիշներով պետք է օժտված լինի, որ նրան համարեք լավ ուսանող:
- Ինձ համար այն ուսանողը, որ
հայեցի չի մտածում, նա ոչ մի բանի պետք չէ: Պետք է ունենա հայրենասիրություն, ազնվություն,
մաքրություն, անաչառություն: Երբ տնից դուրս է գալիս ազնիվ մարդ, անաչառ պետք է լինի,
պետք է ինքն իրեն շտկի, հետո ուրիշներին քննադատի: Պետք է ոչ միայն իր բարեկամին գնահատի:
Ես ինքս էլ ասում եմ՝ եթե իմ մեջ տեսնեք այդ կեղտը, մի՛ վախեցեք և ասե՛ք, մեր կոչումը
ձեզ ծառայելն է, սովորեցնելը, ուղորդելը, հայրենասիրության ոգին բարձրացնելը:
- Դուք ինչպիսի՞ ուսանողություն եք ունեցել:
Հետաքրքիր է՝ ինչպիսի՞ ուսանող է եղել Գուրգեն Մելիքյանը:
- Ես արդեն քսանմեկ տարեկան էի
և շատ ուշ եմ եկել համալսարան: Երկորդ կուրսում եմ ընդունվել բուհ: Օրը տասնվեց ժամ
կարդում էի, ամաչում էի, որ նրանք մի բան ավել գիտեն: Արագ չէի կարողանում ընթերցել,
ինձ այդ հարցում օգնում էին համակուրսեցիներս, ինչի համար էլ շատ շնորհակալ եմ: Թեև
պարսկերենով շատ էի կարդացել, բայց ետ էի մնում, դրա համար նորից կարդում էի: Արդեն
երրորդ կուրսում անվանական կրթաթոշակ էի ստանում: Այո՛, վերապահում կար, որովհետև բոլորը
գիտեին, որ հայրենադարձ եմ, հայկական դպրոց չեմ գնացել, բայց ջանասիրությունս գնահատում
էին: Դասախոսին ուսանողը պարտադրում էր, այդ պատկառանքը, հարգանքը, սերը: Երբ մեր դասախոսները
անցնում էին, մենք կպչում էինք պատին. դա վախ չէր, այլ սեր էր, պատկառանք ու հարգանք,
որ կտածես ծնողիդ հանդեպ: Ցայսօր այդպես եմ ապրում, հիշում եմ նրանց: Նրանք են մեզ
ուղորդել, այս պարգևը նրանց է պատկանում, քանի որ ինձ օգնեցին: Այսօրվա ազգային արժեքների
արժեզրկման դարաժամանակներում, որը նաև սոցիալական բնույթ ունի, մեր գործընկերներն
են մեզ ուղորդում:
- Արդյո՞ք տարբերություններ տեսնում եք այն
ժամանակների սիրահարված ուսանողների և մեր օրերի պատանիների միջև:
- Դժվար հարց եք տալիս: Իրոք,
սերը խաղ չէ, այն ապրում են: Գուցե այն ժամանակ ավելի լրջախոհ էին: Հիմա ուսանողներ
կան, ովքեր գալիս են ինձ մոտ, կիսվում են, խոսում ենք: Այն ժամանակ անջրպետն ավելի
մեծ էր դասախոս-ուսանողի միջև: Հիմա այդքան էլ մեծ չէ, դա լավ է, բայց և պետք է այդ
պատկառանքը զգան, որ իրենցից ավելի վաստակաշատ ենք, տանք նրանց այն ջերմությունը, որ
ծնողն է տածում իր ձագուկի հանդեպ: Չպետք է ուսանողն այնպիսին լինի, ում կանչում ես,
հետը մեկ բաժակ խմում այն բանի համար, որ բանակից է վերադարձել, պետք է իր չափն անցնի:
Այսօր ես մտնում եմ բուհի արտաքնոց (զուգարան) և տեսնում, որ ծխում են: Մի օր ասացի,
որ թեև շատ եմ ձեզ հարգում, բայց չի կարելի. դա ռեկտորի հրամանն է: Ես անցնում եմ լսարաններով,
և երբ տեսնում եմ՝ լույսը վառ է, ես ինքս հանգցնում եմ այն. մեր առանց այդ էլ անիվիճակի
պետությանը չպետք է տանջենք: Համալսարանը մեր տունն է, մեր պետությունը:
- Այսօր Ձեզ ինչպիսի՞ ուսանողներն
են դուր գալիս:
- Ինձ ավելի շատ դուր է գալիս
համտեղող ուսանողը, ով կկարողանա և՛ լավ սովորել,
և՛ լավ աշխատել, և՛ հասարակական ակտիվություն ցուցաբերել, հայրենիքի հանդեպ սերը համատեղել
գիտության, մարդկության հետ: Այն, որ մենք գնում, ծառ ենք տնկում, և շատ ուսանողներ
են գալիս մեզ հետ, արդեն համամարդկային է:
- Ձեր ընտանիքի մասին մի փոքր կպատմե՞ք:
- Ես շատ լավ ընտանիք ունեմ. ապրում
ենք ոչ ճոխ պայմաններում՝ քսանութ քառակուսի մետր տարածքում: Տղաս հիմա Արգենտինայի,
Ուրուգվայի և Չիլիի արտակարգ և լիազոր դեսպանն է, դրանից առաջ եղել է ԱՄԷ-ի, Գերմանիայի,
Հունաստանի դեսպանը: Ինձ ասում է՝ «հայրի՛կ, հանգիստ եղիր, հպարտ և գլուխդ բարձր մա՛ն
արի, ես երբեք սխալ բան չեմ անի»: Սա շատ կարևոր բան է ծնողի համար: Երբ Արցախյան պատերազմը
սկսվեց, դուստրս դեռ փոքր էր և թռուցիկներ էր նկարում դրոշով տանկերով: Իրեն ոչ ոք
ոչինչ չէր ասել:Այսինքն՝ շատ կարևոր է այն, ինչ ընտանիքում է խոսվում, ինչ է արվում:
Ունեմ երկու թոռնիկ՝ տղա և աղջիկ՝ տղայիս որդիներն են: Թոռնուհիս Աբու Դաբիում անվճար
ավարտեց Ամերիկյան համալսարանը:
Հայրս Հայաստանից փախել է երեսուներեքին:
Մայրս սովորել է Հնդկաստանում, շատ լավ սղագրություն գիտեր: Դժվար ենք ապրել, բայց
ոչ աղքատ: Հայրս մեքենայի մեխանիկ էր, շատ խստաբարո, մայրս էլ մեծահարուստի աղջիկ էր,
բայց ոչինչ մեզ չէր ասել: Նորմալ բանվորի ընտանիք էր: Հետո ես ընդունվեցի կոմունիստական
կուսակցության երիտասարդական միության շարքերը, հետո բանտարկվել եմ, հետո եկել ենք
Հայաստան:
- Ո՞րն է Ձեր սիրած գիրքը:
- Վերջերս Վահագն Գրիգորյանի
«Ժամանակի գետը» գիրքը կարդացի. նա իմ որսի ընկերն է եղել, բայց հետո երբ տեսա ինչպես
է եղնիկը լացում, թողեցի որսորդությունը: Հետո սկսեցի ձկներ բաց թողնել, նախարարությունից
վերցնում էի և տանում գետերում բաց թողնում: Ջալալ ադ-Դին Ռումի նորից եմ կարդում,
մերթընդմերթ «Նարեկ» եմ կարդում:
- Ի՞նչ է Ձեզ համար արևելագիտությունը:
- Արևելագիտությունն ունիվերսալ
գիտություն է նախ: Մեծ դպրոց է ու մեծ պատասխանատվություն է կրում իր մեջ: Այն իմպերիայի
գործ է: Շատ եմ կարևորում հատկապես մեր պետության համար այս գիտությունը: Համենայն
դեպս, արևելագիտությունը պետք է միշտ լինի, և մենք այս գիտելիքները պետք է օգտագործենք
հայագիտության մեջ: Շատ կուզեի, որ այն այժմ էլ հայագիտության հետ սերտորեն առնչվեր,
որ հետագայում ավելի շատ օգուտ մեզ բերի: Առանձին գիտությամբ բոլորն են զբաղվում, բայց
հայ-արաբագետ, հայ-իրանագետ, հայ-թուրքագետ պարտավոր ենք ունենալ:
- Ո՞վ է այն արևելագետ-գիտնականը,
ում Դուք ամենից շատն եք հավանում:
- Ինձ համար մեծ գիտնական է Հ.
Աճառյանը, Մ. Աբեղյանը, որոնք թեև արևելագետ չեն, բայց շատ մեծ են ինձ համար:
Հարցազրույցը ՝ Դիանա Եղիազարյանի
