Այս անգամ մեր
հյուրը Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ Վարդան Ոսկանյանն է: Նա անկեղծորեն
անդրադարձել է մի շարք հետաքրքիր երևույթների:
- Պարո՛ն Ոսկանյան,
ինչպիսի՞ն էին Ձեր ժամանակվա ուսանողները: Այժմ ինչպիսի՞ն են մերօրյա ուսանողները: Արդյո՞ք շատ են տարբերություններն այն ժամանակվա և մերօրյա ուսանողների միջև: Այդ տարբերությունները դեպի դրականն են գնում, թե՞ բացասականը:
- Ասեմ, որ փոփոխությունները
դեպի դրական են գնում: Ժամանակին մեր ֆակուլտետում ուսանողների քանակը շատ փոքրաթիվ
էր: Իմ ուսանողության տարիներին ամբողջ կուրսը՝ և՛ արաբագիտությունը, և՛ իրանագիտությունը,
և՛ թյուրքագիտությունը, 20-25 հոգուց ավելի չէր լինում: Կար նաև այսպիսի մի հետաքրքիր
հանգամանք. որպես կանոն նրանք այն ժամանակվա «էլիտայի» զավակներ էին (չնայած բացառություններ
միշտ կային): Հասարակ մարդիկ շատ հազվադեպ էին
պատահում. ֆակուլտետը հիմնվում էր «էլիտայի» զավակների վրա: Այժմ ես նայում
եմ, տեսնում՝ ավելի ազատական է մթնոլորտը մեր ֆակուլտետում: Չէր էլ կարող այդպես չլինել.
առաջընթացը միշտ պետք է լինի, այսինքն՝ հաջորդ սերունդը պետք է առնվազն իր նախորդ սերնդին
գերազանցի: Հակառակ դեպքում եթե հետընթաց նկատենք, շատ վատ կլինի: Իմիջայլոց, մի բան
ասեմ, որ աղջիկները մեր ֆակուլտետում ավելի ակտիվ են, քան տղաները: Միակ բացասականն
այն է, որ տղաների ակտիվությունը նվազել է, բայց դա փոխհատուցվել կամ փոխլրացվել է
աղջիկների ակտիվության աճով: Ընդհանուր առմամբ չեմ կարող գնահատել դրական է, թե բացասական
այդ ամբողջ գործընթացը:
- Ինչպիսի՞ն պետք է լավ լինի ուսանողը Ձեզ համար: Արդյո՞ք ունեք
ինչ-որ չափորոշիչներ, որոնցով էլ կողմնորոշվում եք, թե որն է լավ ուսանողը:
- Դրա վերաբերյալ
խիստ սուբյետիվ կարող է լինել իմ կարծիքը: Ուսանողը նախևառաջ պետք է սիրի իր մասնագիտությունը:
Այնտեղ, որտեղ նա սովորում է, մասնագիտական առարկաները պետք է լինեն սրբության սրբոցը:
Կան պարտադիր առարկաներ, որոնք ուսանողներն ամեն տեղ անցնում են. նա կարող է սիրել
կամ չսիրել այն, բայց ահա բուն արևելագիտական բլոկի առարկաները պետք է սիրվեն: Իմ համեստ
կարծիքով՝ մեր մասնագիտությունն պետք է ինչ-որ առումով ապագա արևելագետի համար լինի
հոբբի: Այսինքն՝ նա արևելագիտությամբ զբաղվի ոչ միայն որպես մասնագետ, այլև սիրի իր
մանագիտությունը և հաճույք ստանա նրանից: Հասկանում եմ, իհարկե, որ զուգահեռ կարող
ենք ունենալ այլ հոբբիներ, բայց շատ ավելի հետաքրքիր է ստացվում, երբ արևելագետն իր
մասնագիտությունը նույնացնում է իր սիրած զբաղմունքի հետ: Սա առաջին չափորոշիչն է:
Երկրորդ կարևոր չափորոշիչն այն է, որ ուսանողը պետք է ունենա մարդկային նորմալ հատկանիշներ:
Ոչ մի դեպքում մարդկային հատկանիշները մասնագիտականին չեն փոխարինում և հակառակը նույնպես
չի լինում: Այսինքն՝ չի կարելի լինել վատ մասնագետ, բայց լավ մարդ, և վատ մարդ, բայց
լավ մասնագետ: Այդպես երկուսն էլ թերի են ստացվում: Օպտիմալ տարբերակը իմ ասածն է:
Անշուշտ, մարդիկ տարբեր են. մեկի համար կարող է լինել լավ մարդ, մյուսի համար՝ ոչ:
Ընդհանուր առմամբ դա է: Ես ցավով եմ նշում, սակայն ուսանողները դասախոսներին չեն անհանգստացնում
մասնագիտական հարցերով. ուսանողին դասախոսությունից
հետո կարող ես հարցնել՝ հարցեր կան, և ոչ մի հարց չհնչի նրանց կողմից:
- Եթե ուսանողը կուրսային աշխատանք է գրում և անընդհատ անհանգստացնում
է, Դուք դրան ինչպե՞ս կվերաբերվեք:
- Դրանից չեմ
նեղվի, ավելի շատ կոգևորվեմ, բայց անհանգստացնելու էտապներ կան: Օրինակ՝ մարդիկ կան
երեկոյան 6-ին էլ կարող են ինձ անհանգստացնել, բայց ասեմ՝ 7-ին չեմ սիրում, որ ինձ
անհանգստացնում են, նամանավանդ, առավոտյան 7-ին: Բայց տվյալ դեպքում խոսքը վերաբերվում
է երեկոյան 7-ին, որովհետև մարդը պետք է նաև որոշակի ժամանակ հատկացնի իր ընտանիքին
կամ պարզապես իրեն: Օրինակ՝ ես կիրակի օրը, եթե ինչ-որ արտառոց դեպքեր չեն լինում,
նախընտրում եմ չաշխատել: Սա ոչ թե ինչ-որ դավանաբանական առումով կամ հավատալիքային,
ծիսական առումով եմ անում, այլ ուղղակի մի օր գոնե մարդ պետք է հանգստանա:
- Պարո՛ն Ոսկանյան, ինչպիսի՞ն եք եղել ուսանողության տարիներին:
Ինչո՞վ եք աչքի ընկել Ձեր հասակակիցներից: Կհիշե՞ք ինչ-որ հետաքրքիր դեպքեր:
- Ընդհանրապես
չեմ սիրում առանձնապես աչքի ընկնել: Ես սիրում եմ իմ գործը լավ անել, ինչպես ժողովուրդն
է ասում՝ «գլխառադ չանել»: Ուսանողության տարիներին ոչնչով աչքի չեմ ընկել, անկեղծ
ասեմ:
- Անձա՞մբ եք ընտրել Ձեր մասնագիտությունը:
- Մասնագիտությունս
ինչ-որ առումով ընտրել եմ պատահաբար: Պատմություն էի սիրում և պատմաբան էի ուզում դառնալ,
հետո մտածեցի՝ ինչու չդառնալ արևելքի երկրների պատմաբան: Բուհ ընդունվել եմ բավականին
դժվար պայմաններում: Ես վերջինն եմ եղել Իրանագիտության ամբիոն ընդունվողների մեջ,
միավորներս հազիվ բավարարեց, որ անցնեմ: Հետո արդեն սիրել եմ մասնագիտությունս, և առանց
դույզն-ինչ համեստության կարող եմ ասել, որ իմ մասնագիտությանը տիրապետում եմ շատ լավ:
- Ինչպիսի՞ն էին Ձեր դասախոսները: Այժմ ինչպիսի՞ն են նրանք: Դասավանդման
որակի և ձևի հետ կապված ի՞նչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել:
- Հիմա, անշուշտ,
դասավանդման որակը բարձրացել է, նաև փոխվել է մոտեցումը: Նախկինում կանոնակարգված էին
դասախոս-ուսանող հարաբերությունները: Ինչ-որ առումով դա լավ էր, ինչ-որ առումով՝ վատ:
Արդի դասախոս-ուսանող հարաբերությունն ինձ ավելի հոգեհարազատ է: Անշուշտ, դա չի նշանակում,
որ դասախոսին պետք է անունով դիմեն ինչպես ամերիկացիները: Հիմա լավ է այն, որ ուսանողները
շատ են ինքնուրույն աշխատում և շատ կախված
չեն լսարանային դասախոսությունից: Մեր ժամանակ ավելի շատ էր կախումը, հիմա ինֆորմացիոն
դարաշրջանը թույլ է տալիս դասախոսությունից
շատ չկառչել, գրականություն գտնել և ինքնուրույն կարդալ: Մեր ժամանակ գրականության
խնդիրը բավականին բարդ էր. մինչև գրադարանից գիրք էինք վերցնում, հոգիներս դուրս էր
գալիս: Իսկ հիմա առաջընթաց կա այդ առումով:
- Ձեզ համար ուսանողների ո՞ր տեսակն է ավելի ընդունելի՝ նա, ով
զբաղվում է միայն գիտությամբ ու իր դասերով, թե՞ նա, ով զբաղվում է հասարակական ակտիվությամբ:
Իսկ գո՞ւցե նա, ով կարողանում է համատեղել երկուսը միաժամանակ:
- Երկուսն էլ
լավ է, բայց եթե ավելի անկեղծ լինեմ, հասարակական ակտիվություն ունեցող ուսանողն ինձ
ավելի քիչ է հոգեհարազատ, քան այն ուսանողը, որը զբաղվում է իր բուն գործով: Գիտեք՝
ես երբեք չեմ ուզենա հասարակական ակտիվիստ կին ունենալ, միգուցե ինձ հետադիմական կամ
էգոիստ կհամարեք, բայց ես ուզում եմ, որ իմ կինը լինի տան տիկին, երեխաներով զբաղվի:
Իհարկե, դա չի նշանակում, որ բացառապես խոհանոցից դուրս չգա, բայց տարբեր մարդկանց
մոտեցումները տարբեր են: Մարդ էլ կա ուզում է՝ իր կինը պատգամավոր լինի: Իհարկե, ֆեմինիստական
հովերով տարված կանանց իմ ասածը դուր չի գա և ոչ պոպուլյար կդիտարկվի, բայց ես այդպես
եմ կարծում: Իմ մեղքն էլ թող դա լինի:
- Կպատմե՞ք Ձեր ընտանիքի մասին:
- Ամուսնացած
եմ, երկու երեխա ունեմ և շատ ցավում եմ, որ ավելի շատ չունեմ: Աղջիկ և տղա ունեմ: Դուստրս
12 տարեկան է, որդիս էլ առաջիկայում 5 տարեկան կլինի: Ծնողներիս հետ եմ ապրում և հպարտ
եմ դրա համար: Ընդհանրապես հայկական ավանդական ընտանիքի կողմնակիցն եմ. փոքր տղան պետք
է մնա ծնողների մոտ: Իհարկե, հաշվի առնելով արդի զարգացումները՝ փոխվում են երևույթները,
երևի դա ճիշտ է: Չնայած չգիտես էլ՝ ճիշտը որն է, սխալը՝ որը:
- Ի՞նչ է Ձեզ համար արևելագիտությունը:
- Չեմ սիրում
այսպես ասած թևավոր խոսքերը: Արևելագիտությունը, եթե կարելի է ասել, իմ համար հոբբի
է, մասնագիտություն-հոբբի: Կյանք չէ. եթե արևելագիտությունը չլիներ, ինքնասպանություն
չեմ գործի: Շատ կարևոր բան է, բայց կյանքիս չի հասնի: Ընդհանրապես կյանքը կարելի է
համեմատել ընտանիքի, հայրենիքի հետ. եթե ասեն, որ զոհվեց արևելագիտության զարգացման
համար, ես հաստատ չեմ հասկանա:
- Դուք է՞լ եք կարծում, որ արևելագիտությունը շատ ունիվերսալ
մասնագիտություն է:
- Արևելագիտությունն
ընդհանրապես մի քանի գիտաճյուղերի միասնություն է, կարելի է ասել՝ կոմպլեքս է: Լավ
արևելագետ ես համարում եմ այն մարդուն, ով կարող է իսլամի վերաբերյալ ցանկացած խնդիր
ծածկել, անկախ նրանից, որ Ղուրանն արաբերեն է: «Ես արաբերեն չեմ կարդում» փաստարկը
չի ընդունվում: Երկրորդը պետք է նա ծածկի ցանկացած արևելյան ժողովրդի, որն ընդգրկված
է իր հետաքրքրության շրջանում: Չի ընդունվում՝ «ես արաբների մասնագետ եմ, Իրանը չեմ
ճանաչում, չգիտեմ՝ Իրանի Խորասան նահանգը որտեղ է»: Ըստ իս, դու պետք է ունենաս պատրաստություն,
որը մեկ ամիս հետո կարողանաս արաբագիտությունից մտնես իրանագիտության ոլորտ, կամ իրանագիտությունից
մտնես թյուրքագիտության մեջ: Ըստ որում՝ պարտադիր չի «բլբուլի պես խոսել» բոլոր լեզուներով:
Դու պետք է ունենաս ընդհանուր հայեցակարգը, որ երկու ամսում կարողանաս մտնել թուրքերենի
ամբողջ քերականական համակարգի, բառապաշարային ֆոնդի մեջ կամ Կենտրոնական Անատոլիայի
յուրուքների խնդրով զբաղվես, արաբական բեդվիններով: Համակարգն ընդհանուր առմամբ նույնն
է, իհարկե գիտաճյուղը բազմաթիվ ճյուղեր ունի. դու չես կարող բոլոր ճյուղերում լինել
լավագույն մասնագետը, դու պետք է կարողանաս քո ցանկության դեպքում դառնալ որևէ ճյուղում
այդպիսինը: Այսինքն՝ դու պետք է ունենաս այդ բազան և այն օգտագործես բոլոր ուղղություններով:
- Ասեցիք հայրենասիրություն: Նկատե՞լ եք, որ ամենաշատը մեր ֆակուլտետի
ուսանողներն են աչքի ընկնում հայրենասիրությամբ: Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:
- Մի բան ասեմ՝
մերոնք ճանաչում են տարբեր ժողովուրդների: Ասեմ նաև, որ հայրենասիրության տարբեր դրսևորումներ
կան: Հայրենասիրությունը չպետք է արտահայտվի ուրիշի մերժմամբ: Այսինքն՝ պարտադիր չէ
մերժել ինչ-որ մի ժողովրդի կամ ինչ-որ մի երևույթ, մի տարածք, որպեսզի դու սիրես մեկ
այլ ժողովրդի, մեկ այլ տարածք, մեկ այլ երևույթ: Ցավոք սրտի, մեզ մոտ ավելի հաճախ այդպես
է, թյուրքատյացությունը ավտոմատ կերպով հայրենասիրություն է որակվում: Հայրենասիրությունն
ամենևին թյուրքատյացությունը չէ, հայրենասիրության առաջին պայմանը, ըստ իս, շատ բանալ
ու առօրեական է՝ անել այն գործը լավ, որը դու կարող ես, և անել այդ գործը հայրենիքում:
Այսինքն՝ պետք չէ սիրել քո նախատատիկին, ով Մուշում էր ապրում, այլ սիրիր քո մորը,
ով քո կողքին է ապրում հենց այս պահին: Հայրենասիրությունը պետք է դուրս բերվի կենացային
ժանրից. կենացով չի հայրենասիրությունը վճռվում և ամպագորգոռ խոսքով չի որոշվում, նայե՛ք
մարդկանց գործերին:
- Ո՞րն է Ձեր սիրած գեղարվեստական գիրքը: Ո՞ր գրողի գործերն եք հավանում:
- Եթե հայ գրողներից
ասեմ, ապա Րաֆֆին է իմ ամենասիրած արձակագիրը, իսկ համաշխարհային գրողներից, երևի թե
Տոլստոյը: Հատուկ սիրած գիրք չունեմ, բայց Րաֆֆիի «Խենթը» հաճույքով վերընթերցում եմ,
նաև Խաչիկ Դաշտենցի «Խոդեդան» եմ սիրում:
- Ո՞վ է Ձեր սիրած գիտնականը, արևելագետը համաշխարհային գիտության
մեջ:
- Արևելագետներից
կառանձնացնեմ Կարլ Ֆրանցիսկուս Անդրեասին: Նա հայկական ծագմամբ գերմանացի արևելագետ
է, իսկ այլ գիտաճյուղերից առանձնապես տեղյակ չեմ: Եթե նայենք հայագիտության ոլորտին,
ապա Մանուկ Աբեղյան, Հրաչյա Աճառյան, մեր ժամանակակիցը՝ Գևորգ Ջահուկյան:
- Ո՞ր արևելյան երկրներում եք եղել, և ո՞ր երկիրն է, որ ամենաշատն
է ձգում Ձեզ:
- Արաբական որևէ
երկրում չեմ եղել, ցավոք, բայց եղել եմ Թուրքիայում, Իրանում, Թուրքմենստանում: Իհարկե,
ամենաշատն ինձ ձգում է Իրանը: Թուրքիան էլ է ձգում, հատկապես Արևմտյան Հայաստանի տարածքները:
Ընդհանրապես սիրում եմ այն երկրները գնալ, որոնք ունեն ցամաքային սահման Հայաստանի
հետ, այսինքն՝ ցամաքով կարող ես հասնել այդ վայրը:
- Ինչպիսի՞ երաժշտություն եք սիրում:
- Սիրում եմ
բազմազան երաժշտություն: Կոնկրետ ոճ չեմ նշի, կարող եմ ռաբիս էլ լսել՝ այն էլ կախված
տրամադրությունից: Եթե մեքենայով ընկերներիս հետ գնում ենք Գորիս մատաղ ուտելու, հաճույքով
ռաբիս կլսեմ: Առանձին կարող եմ լսել ռոք, դասական: Ջազ չեմ լսում միանշանակ, իսկ դասական
երաժշտություն լսում եմ ըստ տրամադրության:
- Ո՞ր խոհանոցն եք ավելի շատ սիրում, և ինչ-որ կոնկրետ ուտեստ
կա՞, որ շատ եք սիրում:
- Արաբականը
լավն է, չինականը՝ ոչ այնքան: Թփով տոլմա եմ շատ սիրում: Անընդհատ վեճեր են ծավալվում,
թե տոլման հայկական է, ադրբեջանական, թե՞ թուրքական: Իմ կարծիքն այն է, որ խոհանոցը
վեհ ժանրի մշակույթ է. շատ դժվար է տարբերակել: Ադրբեջանցիներն էլ են պատրաստում: Ես
չեմ փորձել, բայց ասում են՝ համով է: Մերոնք էլ են բավականին համեղ պատրաստում, թուրքերն
էլ, հույներն էլ նույնպես: Դա տարածաշրջանային երևույթ է: Չես կարող որոշարկել՝ որ
մի ազգի կամ ցեղի ներկայացուցիչն է փաթաթել այդ միսը և եփել: Ինքը «դոլմա» բառը թուրքական
բառ է և նշանակում է լցոնել, բայց շատ ուտեստեների անուններ թուրքական են, որովհետև
խոհանոցը պահանջում է պալատի առկայություն, եթե պալատ չկա, խոհանոցը չի զարգանում:
Ինչո՞ւ է օրինակ ֆրանսիական խոսհանոցը զարգանում. որովհետև պալատական ավանդույթ ունեցող
երկիր է: Պալատում ուտելիքը պետք է ծառայի ոչ միայն զուտ ուտեստ, այլ նաև որպես էսթետիկական
միավոր հանդես գա: Մեր մոտ, ցավոք, որպես կանոն խաները, սուլթանները թուրքեր են եղել,
ասենք՝ բաստուրամա անունը թուրքական է, բայց ամենալավ բաստուրմա սարքողները հայերն
են եղել: Եվ խոհանոցը արեալային երևույթ է, ինչ-որ տեղ նաև «գռեհիկ»
մշակույթ:
Անի Հովակիմյան
Դիանա Եղիազարյան
