Ռուբեն Մելքոնյան. «Ուսանողն այսօր չպետք է լինի պասիվ»

Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ Ռուբեն Մելքոնյանը որպես դասախոս սիրված ու ճանաչված է Մայր բուհում, հատկապես մեր ֆակուլտետի ուսանողության կողմից: Սակայն որպես մարդ, անհատ նրան շատերը դեռ լավ չգիտեն: Այդ պատճառով էլ մեր հարցազրույցը նպատակ ունի բացահայտելու Ռուբեն Մելքոնյան մարդուն, սիրված թուրքագետին, դասախոսին ու մանկավարժին:

- Սկզբից խոսենք ուսանողության մասին: Ձեր ժամանակների ուսանողը և մերօրյա ուսանողն ի՞նչ տարբերություններ ունեն: Արդյո՞ք այդ տարբերությունները շատ են: Դրակա՞ն են փոփոխությունները:
- Անշուշտ, այն տարիների ուսանողների և արդեն մերօրյա ուսանողության միջև զգալի տարբերություններ կան: Ես այդ տարբերությունները կբաժանեմ 2 մասի՝ դրական և բացասական:

- Մի փոքր կմանրամասնե՞ք, թե ինչ է նշանակում դրական և բացասական:

- Դրական տարբերությունն այն է, որ ներկայիս ուսանողները շատ ավելի լավ են տիրապետում նորագույն տեխնոլոգիաներին, կիրառում են այն իրենց և՛ ուսման մեջ, և՛ ընդհանրապես ուսանողական առօրյա կյանքում: Ամենապարզ օրինակը, եթե մենք այն ժամանակ ինչ-որ մի գիրք գտնելու համար պետք է շատ երկար այն փնտրեինք տարբեր գրադարաններում, մերօրյա ուսանողներին դա ավելի հեշտ է տրվում. կարող են ներբեռնել այն համացանցից: Այս ուսանողները նաև լավ են տիրապետում բոլոր նորագույն երևույթներին, այսպես ասած՝ iPad-ներին և այլ սարքավորումներին: Մյուս կարևոր տարբերությունը, որ այսօրվա ուսանողների մոտ նկատելի է, ձգտումն է: Այժմ ավելի շատ ձգտող ուսանողների եմ նկատում, ուսումնատենչ երիտասարդների, այսինքն՝ նրանք շատ ավելի հստակ գիտեն՝ ինչի են սովորում, ինչ նպատակներ ունեն, այսպես ասեմ՝ ավելի շատ նպատակասլացություն եմ նկատում: Իմ ուսանողական տարիները մի քիչ դժվար ժամանակաշրջանում էին՝ 1995-1996 թթ-ին, երբ նոր-նոր էր հաղթահարվում հովհարային անջատումների շրջանը, նոր-նոր էինք սկսում 24 ժամ լույս ունենալ: Այն ժամանակների ուսանողության մոտ, ինչպես նաև ողջ հասարակության մոտ ավելի շատ էր գերիշխում խուճապը, և այն տարածվում էր նաև ուսման վրա: Դրանց մասին խոսելիս մի շատ կարևոր բան էլ եմ ուզում ասել, որ այժմ ուսանողական կյանքը, ուսանողական կառույցները, ուսանողական խորհուրդը շատ ավելի իրական են, ավելի ակտիվ, շատ իրատես են աշխատում, իսկ մեր տարիներին, իհարկե, բոլոր կառույցներն էլ կային, բայց դրանք ավելի պասիվ էին ու ավելի արհեստական էր այնտեղ: Շատ բաներ կային, որ զուտ արհեստական էին: Օրինակ՝ ես 6 տարի եղել եմ ուսանող (4 տարի սովորել եմ որպես բակալավր, 2 տարի՝ մագիստրոստ), այնուհետև ասպիրանտ եմ դարձել հենց այս ֆակուլտետում: Այդ ընթացքում երբևէ ուսանողական կառույցների կազմակերպած ինչ-որ միջոցառումների չեմ մասնակցել, չնայած՝ երևի թե անունս եղել է որպես ուսանողական կառույցի անդամ: Բայց, իրոք, երբևէ չեմ մասնակցել, իսկ հիմա ես տեսնում եմ այդ ակտիվությունը՝ գիտական, կրթական ու մշակութային միջոցառումներ, արշավներ և այլն: Շատ ուրախ եմ, որ նմանօրինակ ուսանողներ կան և հատկապես մեր ֆակուլտետում մի այնպիսի շերտ կա ուսանողների, որ առավել քան ակտիվ են այս հարցերում:

- Ի՞նչ բացասական փոփոխություններ կառանձնացնեք:

- Բացասականի մասին կարճ ասեմ. այս նորագույն տեխնոլոգիաները, բոլոր նոր հնարավորություններն իրենց հետ բերեցին բացասական որոշ նրբերանգներ, մասնավորապես հիմա շատ հեշտ է դասախոսին կամ իրենց մրցակից ուսանողին պարսավել Facebook-ում, համացանցում, նույնիսկ եթե դրանք լինեն անհիմն: Այսինքն՝ եթե ուսանողի մոտ կա դժգոհություն, նա մտնում է Facebook և միանգամից իր մտքերն է գրում՝ հաճախ անհիմն: Դրանով շատ հնարավոր է, որ նա վիրավորում է իր դասախոսին, ընկերներին, մյուս ուսանողներին և այլն: Մեր ժամանակ այդ կերպ բողոքելը, դիմելը մեզանից ավելի վերև, այդօրինակ բաներ չկար, այսպես ասած ավելի համերաշխ էր այդ առումով մեր միջավայրը, իսկ հիմա ես, ունենալով նաև վարչական պաշտոն, շարունակ բախվում եմ այդ խնդրին, որ ուսանողը բողոքարկում է: Իհարկե, շատ լավ է, որ ուսանողն իր իրավունքներն է ուզում պաշտպանել, բայց սեփական իրավունքների պաշտպանելը և դեպի դեմագոգիան, դեպի կեղծարարությունը գնալը տարբեր բաներ են: Այդ բացասական երանգը ես վաղուց եմ նկատել, և ցանկանում եմ, որ դա գնալով մարի:

- Ո՞ր ուսանողի տեսակն եք Դուք ընդունում: Ո՞րն է Ձեր՝ ուսանողի իդեալը:

- Ընդհանրապես, ես կարծում եմ, որ իդեալներ ստեղծելն այնքան էլ ճիշտ չէ, այսինքն՝ չարժե ասել, թե իդեալական գիտնականն ինչպիսին է, իդեալական քաղաքական գործիչը ինչպիսին է: Առաջին հերթին ուսանողը պետք է գիտակցի, որ սա լավագույն տարիներն է, որոնք պետք է օգտագործել գիտելիքներ ձեռք բերելու համար: Սրանք ոչ թե խոսքեր են, այլ իրականությունն է այդպես: Ուսանողական տարիներն այն յուրահատուկ տարիներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս մարդուն հնարավորինս գիտելիք կուտակել: Կարևոր է, որ ուսանողը գիտակցի նաև իր մասնագիտության ընտրության կարևորությունը, սիրի այն: Նա չպետք է ստիպված լինելով սովորի, այլ իրոք ցանկանա, սովորի և տիրապետի ընտրած մասնագիտությանը: Ուսանողն այսօր չպետք է լինի պասիվ: Դա վերաբերում է ոչ միայն կյանքում, այլ նաև սովորելու հարցում, այսինքն՝ ըստ էության նա պիտի լինի պրպտող, չբավարարվի միայն դասախոսի տվածով, այլև հետաքրքրվի ինքնուրույն: Նա իրոք պիտի սիրի իր ընտրած մասնագիտությունը: Այնքան սիրի այն, որ շարունակի փորփրել, պրպտել, նոր նախաձեռնություններով հանդես գա: Ցանկալի է, որ այսօր ուսանողը լինի և՛ լավ սովորող, և՛ ակտիվորեն մասնակցի ուսանողական, ընկերական ու հասարակական կյանքին: Տղաների պարագայում թող ակտիվ լինեն նաև բակում, ոչ միայն գնան գրադարան, այլև շփվեն և ճանաչեն կյանքը իր բոլոր բաղադրիչներով: Հետո, երբ ուսանողական տարիներն անցնում են և ձևավորվում է մարդը, այդ բոլոր բաղադրիչները կարևոր են. նա, ով միայն գրադարան է գնում, այլևս չի կարող հետագայում լիարժեք դրսևորվել մասնագիտության մեջ որպես քաղաքացի: Նա, ով միայն բակին է տրված, արդեն տեսնում ենք, թե ինչ ճանապարհ կարող է ընտրել: Ես կարծում եմ, որ բոլոր այդ բաղադրիչները պետք է լինեն, և ինձ համար իդեալական է այն ուսանողը, որը լավ է սովորում, ակտիվ է ընկերական շրջապատում ու պրպտող է:

- Մեր ֆակուլտետի ուսանողն ինչպիսի՞ն պետք է լինի:

- Ամբողջը պետք է իր մեջ ներառի և իմանա, որ արևելագիտությունը ինչ-որ բանով ավելի տարբեր է և առավել է մյուս գիտություններից: Արևելագիտությունը միևնույն ժամանակ իր մեջ ներառում է մի քանի մասնագիտություններ: Արևելագետը կարող է լինել պատմաբան, լեզվաբան, քաղաքագետ, ազգագրագետ և այլն: Ինձ համար ցանկալի է, որ արևելագետ ուսանողը գիտակցի, ոչ թե մեծամտանա, այլ գիտակցի՝ ինքը շատ առավել շահեկան մասնագիտության կրող է: Նա պետք է փորձի ավելի հարստացնել գիտելիքները:

- Դասավանդման ոճը փոփոխվե՞լ է: Ինչպիսի՞ն էր Ձեր ժամանակների դասախոսը և ինչպիսի՞ն է մերօրյա դասախոսը: Արդյո՞ք այդ տարբերությունները մեծ են: Դրակա՞ն են դրանք, թե՞ բացասական:

- Իրոք, փոխվեցին ժամանակները՝ նոր տեխնոլոգիաներ, նոր մեթոդեր, նոր միջոցներ: Տեխնիկան զարգացավ: Դա արտացոլվում է նաև դասախոսների վրա և դասավանդման գործընթացին: Մեր ժամանակ դասախոսները, իհարկե, շատ բարձր մակարդակի վրա էին և նրանցից մի քանիսը, ի ուրախություն ինձ, շարունակում են հիմա էլ դասավանդել: Իսկ տարբերություններն այն են, որ նոր դասախոսները երևի թե ավելի շատ են կիրառում այս նոր ժամանակների տված հնարավորությունները՝ մասնավորապես նույն համացանցը, նույն Facebook-ը, նույն PDF-ով նյութեր տրամադրելը, նույն ներբեռնված գրքերը: Մի խոսքով՝ նրանք դասերը համեմում են ավելի օժանդակ նյութերով: Եթե դասախոսի, այսպես ասած, իդեալ պետք է ձևավորենք, ես կարծում եմ, որ դասախոսը նույնպես չպետք է սահմանափակվի զուտ դասախոսության շրջանակներում. դասախոսը նաև խնդիր ունի ճանաչելու ուսանողներին, նրանց հասկանալու և՛ հոգեբանորեն, և՛ մարդկայնորեն: Նա առաջին հերթին նրանց պետք ազնվորեն գիտելիքներ տա: Կարծում եմ, որ դասախոսի ամենաառաջին գործառույթն ազնիվ լինելն է ինքն իր առաջ: Նա իր գիտելիքները պետք է ազնվորեն մատուցի հաջորդ սերունդներին՝ ուսանողներին, և, այնուհետև, իհարկե ազնվորեն նրանցից պահանջի արդյունք: Միևնույն ժամանակ դասախոսը պետք է կարողանա ուսանողին դիտարկել ոչ թե առանձին վերցրած, այլ այս ամբողջ հասարակական, ուսանողական, քաղաքական զարգացումների համատեքստում և համապատասխան վերաբերմունք ունենա:

- Դուք ինչպիսի՞ ուսանող եք եղել: Ինչո՞վ եք աչքի ընկել Ձեր հասակակիցներից և ի՞նչ հետաքրքրություններ եք ունեցել: Կպատմե՞ք Ձեր ուսանողական տարիներից:

- Ես եղել եմ ակտիվ ուսանող մի քանի առումներով: Ցավոք սրտի, մեր ուսանողական կառույցներում ակտիվ չեմ եղել: Ես սիրել եմ իմ մասնագիտությունը: Առաջին հերթին ասեմ, որ ես ոչ թե պատահաբար եմ ընդունվել թուրքագիտության բաժին, այլ առաջին հայտով դիմել եմ հենց այդտեղ: Իրոք, ուզել եմ ընդունվել թուրքագիտության ամբիոն և դառնալ թուրքագետ: Ի սկզբանե ես սիրել եմ իմ մասնագիտությունը և որպես դրա արդյունք՝ ես շատ լավ էլ սովորել եմ: Որպես դրա ապացույց՝ կարող եմ ասել, որ իմ ուսանողական տարիներին ստացել եմ միայն գերազանց գնահատականներ: Եթե դիպլոմս նայեք, ապա կտեսնեք, որ որևէ «լավ» գնահատական չկա, բոլորը «գերազանց» են: Այն տարիներին ուսանողին գնահատում էին 5 բալանոց համակարգով. ինձ մոտ բոլորը «հինգ»-եր էր: Ասացի, որ շատ ակտիվ եմ եղել ուսանողական և ընկերական շրջապատում: Ես մեծ, շատ մեծ ընկերական շրջապատ ունեմ: Հիմա էլ շարունակում եմ ընկերություն անել: Բոլոր ուսանողական շարժումներին, ներառյալ նաև ծեծկռտուքներին, Ռոմանագերմանական բանասիրության ֆակուլտետի աղջիներին հետապնդելուն ակտիվորեն մասնակցել եմ: Բայց միևնույն ժամանակ նաև լավ ուսմանը կարևոր տեղ եմ տվել: Ինչ-որ շատ բաներով աչքի չեմ ընկել, բայց, համենայն դեպս, իմ ուսմամբ և ուսանողական պահվածքով միշտ էլ որոշակիորեն տարբերվել եմ խմբակիցներից, ինչի արդյունքում էլ հենց ես եմ շարունակել ուսումն ասպիրանտուրայում: Ասպիրանտուրայում նպատակային տեղ եմ ստացել, այսինքն՝ Կրթության և գիտության նախարարությունը կոնկրետ անվանական տեղ է տրամադրել ինձ, քանի որ ֆակուլտետը պահանջում էր, որ Ռուբեն Մելքոնյանի համար հատուկ տեղ հատկացվի, որպեսզի նա շարունակի իր ուսումը թյուրքագիտության ոլորտում և կարողանա դառնալ գիտնական: Կարծում եմ՝ դա նաև իմ մարդկային կերպարի դրսևորումներից էր, որ ֆակուլտետի ղեկավարությունը (այն ժամանակ ևս մեր ֆակուլտետի դեկանը պարոն Գուրգեն Մելիքյանն էր) նման ձևով պատասխանեց իմ՝ ուսանողական տարիներին ցուցաբերած և՛ ուսմանս, և՛ հասարակական ակտիվ վիճակիս:

- Այսօր արդեն վարչական պաշտոն ունեք: Ի՞նչ եք կարծում, այսօրվա ուսանողին ինչո՞վ պետք է խրախուսել, որպեսզի նա էլ ավելի մոտիվացված լինի: Նկատի ունեմ, որ բացի սեփական մոտիվացիայից, ֆակուլտետը ևս նրան ինչ-որ կերպ մոտիվացնի:

- Ես դասավանդում եմ 2003 թ-ից, իսկ վարչական պաշտոն ունեմ 2009 թ-ից, այսինքն՝ մինչև վարչական պաշտոն ստանալս, արդեն շատ ակտիվ շփվում էի ուսանողների հետ, հետո էլ անցա վարչական գործունեության: Ինչ բացասական բան էլ տեսնում եմ, փորձում եմ անել այնպես, որ այն վերանա: Կարծում եմ, որ և՛ դասախոսները, և՛ ֆակուլտետի վարչական համակարգը, և՛ ուսանողները գտնվում են մի մակույկում: Բոլորիս խնդիրը նույնն է: Մեր ուսանողները պետք է հասկանան, որ բոլորս ունենք նույն խնդիրները: Ամեն մեկն իր դերն ունի. ես, որպես դեկանի տեղակալ, իմ դերում եմ, դուք, որպես ուսանող, ձեր դերում: Ինչ վերաբերում է խրախուսելուն, ապա ասեմ, որ ես այսքան ժամանակ միշտ ամեն ինչով փորձել եմ խրախուսել ուսանողներին, առավելապես դա վերաբերում է թուրքագետներին: Խրախուսել եմ մասնագիտական առումով, այսինքն՝ փորձել նրանց «ստիպել», որ նրանք ավելի սիրեն իրենց մասնագիտությունը և ավելի խորամուխ լինեն մասնագետ դառնալուն:
Այսօր հնարավորության սահմաններում ամեն ինչ էլ արվում է, բայց ես նաև պատրաստ եմ քննադատության: Պատրաստ եմ լսել ուսանողների պահանջները: Գիտեք, որ եթե ինչ-որ պահանջով ուսանողները դիմել են ինձ, երևի թե 90 տոկոսով իրենց ուզածը բավարարվել է կամ 90 տոկոսով ես փորձել եմ դրական լուծում տալ խնդրին, միջամտել կարգավորմանը: Ամեն դեպքում ես էլ զերծ չեմ թերություններից և շատ ուրախ կլինեմ, որ ճիշտ ձևով նաև ուսանողների ցանկությունները կարողանամ լավ հասկանալ և փորձեմ նրանց օգնել:

- Կարո՞ղ եք պատմել նաև Ձեր ընտանիքի մասին:

- Մենք ծագումով մշեցի ենք, Մուշի հայտնի Ցրոնք գյուղից: Այս գյուղի անունը ծագում է այն լեգենդից, համաձայն որի հենց այդ վայրում են ցրվել Նոյի որդիներն ու թոռները և դրա համար այն կոչվել է Ցրոնք այսինքն` ցրվելու վայր: 1900-ականների սկզբին իմ ապուպապ Մելքոնը (որից ծագում է իմ ազգանունը) իր գերդաստանով տեղափոխվել է Շիրակի մարզ, ավելի ուշ Գյումրի քաղաք: Ես հիմա էլ Գյումրիում բազմաթիվ ազգականներ ունեմ և ինձ համարում եմ նաև գյումրեցի: Ասեմ, որ անսահման շատ եմ սիրում Գյումրին, նրա մարդկանց` իրենց պահվածքով, մտածելակերպով, կենցաղով և այլն: Ասեմ նաև, որ ես ուշ ծնունդ եմ, ինձնից ավագ երկու քույր ունեմ, որոնք երկուսն էլ լրագրող են: Կրտսեր քույրս Հ2 հեռուստաընկերությունում մի քանի հեղինակային հաղորդումներ է վարում, Լիլիթ Մելքոնյանն է: Ես մտավորականի ընտանիքից եմ. լուսահոգի հայրս արձակագիր Հովհաննես Մելքոնյանն է, որը անցյալ դարի 60-ական թվականներին գրականություն մուտք գործած և հայրենասիրական թեմատիկան զարգացրած գրողների սերնդից էր: Մայրս լեզվաբան է, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, Գիտությունների Ազգային ակադեմիայի աշխատակից է: Պետք է ասեմ, որ ծնողներիս ազդեցությունը էական և կողմնորոշիչ է եղել իմ մասնագիտական ընտրության վրա. գիտության ասպարեզը ինձ համար ծանոթ և գրավիչ է դարձել շնորհիվ մորս, իսկ դե Թուրքիան իր տարատեսակ խնդիրներով և հատկապես հայերի նկատմամբ իրականացված քաղաքականությամբ եղել է հորս գրականության հիմնական թեմաներից մեկը, որը ինձ թուրքագիտության դաշտ բերած ենթագիտակցական ազդակներից է: Երրորդ կուրսում սիրահարվել եմ առաջին կուրսեցի մի աղջկա: Նա մեր մասնաշենքում էր սովորում՝ Բանասիրական ֆակուլտետում, և երկար տարիներ՝ մոտ 5 տարի, նրա հետ ընկերություն եմ արել: Նա սպասեց, մինչև ես ավարտեցի մագիստրատուրան. ընդունվեցի ասպիրանտուրա, և ամուսնացանք: Հիմա նա իմ կինն է` Արմինե Մելքոնյանը: Մենք ունենք 2 աղջիկ` Էլիզը և Նանեն, ընդ որում՝ առաջին աղջիկս ծնվել է իմ թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանելուց 5 օր առաջ: Ես մեկ շաբաթվա մեջ երկու շատ կարևոր հաղթանակ եմ տարել 2005 թ-ին. նույն շաբաթվա մեջ ծնվեց իմ առաջնեկը և հինգ օր հետո պաշտպանեցի և ստացա գիտությունների թեկնածուի աստիճան:

- Ձեր սիրելի գեղարվեստական գիրքը և սիրած գրողը:

- Չեմ ուզում շատ ոչ օրիգինալ երևալ, բայց ես փոքրուց մոլի սիրել եմ Ալեքսանդր Դյումային և նրա պատմավեպերը, քանի որ ինքս շատ-շատ եմ սիրել ֆրանսիական պատմություն, և Դյումայի շարքերը՝ մասնավորապես, «Մարգո թագուհին», «Կոմսուհի դը Մոնսորո», «Քառասունհինգ», «Երեք հրացանակիրները» ու «Քսան տարի անց» գրքերն ինձ համար ամենասիրելի գրքերի շարքում են, բայց սա պատանեկան սեր է եղել, որ մինչև հիմա մեծ սիրով հիշում եմ իմ այդ հակվածությունը Դյումայի նկատմամբ:

- Գիտնական, ում շատ եք հարգում: Ո՞վ է Ձեր սիրելի արևելագետը:

- Ես բավականին մեծ հարգանքով եմ վերաբերում մեր արևելագիտական դպրոցի հիմնադիրներին: Առաջին հերթին խորը ակնածանք ունեմ Հովսեփ Օրբելու նկատմամբ, քանի որ նրա լուման մեծ է Հայաստանում և ընդհարապես Խորհրդային Միությունում Արևելագիտության հաստատման համար: Որպես արևելագետ ու, մասնավորապես, թուրքագետ՝ ինձ համար ինֆորմացիայի մեծ շտեմարան է, Վլադիմիր Գորդլևսկին, ում հանդեպ շատ մեծ հարգանք ունեմ: Նա դասական արևելագիտության հիմնադիրներից է:

- Ի՞նչ է Ձեզ համար արևելագիտությունը:

- Այն շատ սիրած մասնագիտություն է և նաև կենսակերպ:

- Արևելյան երկրներից քանի՞ երկրում եք եղել: Ո՞ր երկիրը կառանձնացնեք:

- Եղել եմ արևելյան 3 երկրներում, և ոչ մի երկիր ինձ այդքան չի ձգում, որքան Հայաստանը, և ավելի շատ Երևանը:

- Ի՞նչ երաժշտություն եք լսում:

- Տարբեր բնույթի երաժշտություն եմ սիրում: Տարիքիս հետ կապված մի քիչ փոխվում է այն: Այս պահին հայկական երաժշտությունից նախընտրում եմ Ռուբեն Հախվերդյան, Արթուր Մեսչյան և Ֆորշ: Ռուսական երաժշտությունից այս պահին ինձ շատ գրավում է Գրիգորի Լեպսը:

- Ո՞ր երկրի խոհանոցն եք նախընտրում:

- Ընդհանրապես խոհանոցների նկատմամբ շատ մեծ սեր ունեմ: Արևելյան խոհանոցը շատ եմ սիրում: Եթե պայմանական ասենք թուրքական, ապա այդ խոհանոցի մեջ ընդգրկված է և՛ թուրքականը, և՛ արաբականը, և՛ հունականը: Թուրքական խոհանոցում այսօր շատ ճաշատեսակներ կան, որ սիրում եմ, բայց նաև առանձնակի սեր ունեմ հունական ձկնատեսակների նկատմամբ, այսինքն՝ այն ուտեստները, որոնք պատրաստվում են ձկներից և, հատկապես, հունական ոճով: Ես դրանք շատ եմ սիրում: Առանձնակի սեր ունեմ արաբական խոհանոցի նկատմամբ. Երևանում գործող արաբական բոլոր խոհանոցների ճաշացանկը մի քանի անգամ մանրամասն «ուսումնասիրել» եմ ոչ թե տեսականորեն, այլ գործնականորեն (ծիծաղում է):

Աննա Կարապետյան

Դիանա Եղիազարյան

Կարդալ ավելին

Գ. Մելիքյան. «Դասախոսն է հունցում ուսանողին»

ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան Գուրգեն Մելիքյանին շատերն են ճանաչում ու սիրում: Նրա մարդկային որակների, հայրենանվեր աշխատանքի մասին հաճախ ենք լսել այլոց շուրթերից: Այսօր, սակայն, կխոսենք Գուրգեն Մելիքյան հայասեր մարդու, նրա ապրումների, ընտանիքի, ցանկությունների ու իղձերի մասին:

- Պարո՛ն Մելիքյան, ինչպիսի՞ տարբերություններ եք տեսնում Ձեր ժամանակների ուսանողության և ներկայիս ուսանողների միջև:

- Նախ ասեմ՝ ով իրեն ուսանող է համարում, և՛ այն ժամանակ էր ուսանող համարում, և՛ հիմա: Ուսանող, այսինքն՝ սովորող մի մարդ, ով եկել է գիտելիքներ ձեռք բերելու: Վստահորեն կարող եմ ասել, որ որևէ տարբերություն չկա: Մեր ժամանակներում էլ մարդիկ կային, ովքեր պարզապես ժամանակ էին անցկացնում: Կային և նրանք, ովքեր սովորում էին: Միակ տարբերությունն այն է, որ այն ժամանակ միջանցքներում ավելի շատ էին բանավեճերը, խոսակցությունները, բանաստեղծներին համալսարան հրավիրելը, նրանց ունկնդրելը, թեկուզ փոքր լսարաններում: Այսօր դա է պակասում, թեև ուսանողը նույնն է: Ուսանողը այն խմորն է, որը եկել է համալսարան, և դու հունցում ես այն: Նա կախված է քեզանից՝ ինչպես կհունցես: Մեր համալսարանը հայրենասիրական դպրոց է, եթե սխալ կա, մենք ենք մեղավոր, որովհետև ուսանողը նայում է դասախոսին, տեսնում, թե նա ինչպես է ապրում, ինչ մտորումներ ունի, այդ ժամանակ դասախոսը կարող է ուղորդել ուսանողին: Թեև ներկա սոցիալական ծանր վիճակը որոշակի փոփոխություններ մտցրել է մեր մեջ, բայց ես կարծում եմ՝ ով հայեցակետ ունի, նա երբեք չի կարող սխալ ճանապարհ ընտրել, ինքն իրեն դավաճանել:

- Իսկ ինչպիսի՞ տարբերություններ եք նկատում ներկայիս դասախոսների, նրանց դասավանդման ոճի, դասախոսության և Ձեր տարիների դասախոսների միջև: Շա՞տ են այդ տարբերությունները: Դրանք ավելի շատ դրակա՞ն են, թե՞ բացասական:

- Երկինք-գետին տարբերություններ կան: Մեր դասախոսներն այնպիսին էին, որ երբեմն մենք փախչում էինք մեր հիմնական դասից և գնում նրանց լսելու: Հետաքրքիր բան էր: Ռուբեն Սևակ, Լևոն Ներսիսյան, Մկրտիչ Մակարյան. սրանք այն մարդիկ էին որոնց ժամերով կարող էիր լսել ու չձանձրանալ: Սա ես, իրոք, կարևորում եմ: Բայց «ունկնդիրն է ելույթ ունեցողին խոսքի հրավիրում»: Պետք է այդ հանդիսատեսը լինի, որ դու կարողանաս նրանց հետ խոսել: Մենք ունենք հրաշալի դասախոսներ, ովքեր կզարդարեին ցանկացած համալսարան: Դասախոսներ կան, որոնց մոմով ման գանք մյուս բուհերում, չենք գտնի և նրանք երբեք իրենց ցածր աշխատավարձից չեն դժգոհում, համալսարանի դասախոս են, կոչումն են կարևորում, նրանք անկաշառ են. դա շատ կարևոր է: Ես միշտ քննություններից հետո մոտենում եմ ուսանողներին և հետաքրքրվում, արդյոք արդար էր ամեն բան, և երբ լսում եմ՝ այո՛, արդար էր, այդ ժամանակ ես վեհություն եմ ապրում:

- Ըստ Ձեզ, ինչպիսի՞ն պետք է լինի մեր օրերի ուսանողը: Ինչպիսի՞ հատկանիշներով պետք է օժտված լինի, որ նրան համարեք լավ ուսանող:

- Ինձ համար այն ուսանողը, որ հայեցի չի մտածում, նա ոչ մի բանի պետք չէ: Պետք է ունենա հայրենասիրություն, ազնվություն, մաքրություն, անաչառություն: Երբ տնից դուրս է գալիս ազնիվ մարդ, անաչառ պետք է լինի, պետք է ինքն իրեն շտկի, հետո ուրիշներին քննադատի: Պետք է ոչ միայն իր բարեկամին գնահատի: Ես ինքս էլ ասում եմ՝ եթե իմ մեջ տեսնեք այդ կեղտը, մի՛ վախեցեք և ասե՛ք, մեր կոչումը ձեզ ծառայելն է, սովորեցնելը, ուղորդելը, հայրենասիրության ոգին բարձրացնելը:

- Դուք ինչպիսի՞ ուսանողություն եք ունեցել: Հետաքրքիր է՝ ինչպիսի՞ ուսանող է եղել Գուրգեն Մելիքյանը:

- Ես արդեն քսանմեկ տարեկան էի և շատ ուշ եմ եկել համալսարան: Երկորդ կուրսում եմ ընդունվել բուհ: Օրը տասնվեց ժամ կարդում էի, ամաչում էի, որ նրանք մի բան ավել գիտեն: Արագ չէի կարողանում ընթերցել, ինձ այդ հարցում օգնում էին համակուրսեցիներս, ինչի համար էլ շատ շնորհակալ եմ: Թեև պարսկերենով շատ էի կարդացել, բայց ետ էի մնում, դրա համար նորից կարդում էի: Արդեն երրորդ կուրսում անվանական կրթաթոշակ էի ստանում: Այո՛, վերապահում կար, որովհետև բոլորը գիտեին, որ հայրենադարձ եմ, հայկական դպրոց չեմ գնացել, բայց ջանասիրությունս գնահատում էին: Դասախոսին ուսանողը պարտադրում էր, այդ պատկառանքը, հարգանքը, սերը: Երբ մեր դասախոսները անցնում էին, մենք կպչում էինք պատին. դա վախ չէր, այլ սեր էր, պատկառանք ու հարգանք, որ կտածես ծնողիդ հանդեպ: Ցայսօր այդպես եմ ապրում, հիշում եմ նրանց: Նրանք են մեզ ուղորդել, այս պարգևը նրանց է պատկանում, քանի որ ինձ օգնեցին: Այսօրվա ազգային արժեքների արժեզրկման դարաժամանակներում, որը նաև սոցիալական բնույթ ունի, մեր գործընկերներն են մեզ ուղորդում:

- Արդյո՞ք տարբերություններ տեսնում եք այն ժամանակների սիրահարված ուսանողների և մեր օրերի պատանիների միջև:

- Դժվար հարց եք տալիս: Իրոք, սերը խաղ չէ, այն ապրում են: Գուցե այն ժամանակ ավելի լրջախոհ էին: Հիմա ուսանողներ կան, ովքեր գալիս են ինձ մոտ, կիսվում են, խոսում ենք: Այն ժամանակ անջրպետն ավելի մեծ էր դասախոս-ուսանողի միջև: Հիմա այդքան էլ մեծ չէ, դա լավ է, բայց և պետք է այդ պատկառանքը զգան, որ իրենցից ավելի վաստակաշատ ենք, տանք նրանց այն ջերմությունը, որ ծնողն է տածում իր ձագուկի հանդեպ: Չպետք է ուսանողն այնպիսին լինի, ում կանչում ես, հետը մեկ բաժակ խմում այն բանի համար, որ բանակից է վերադարձել, պետք է իր չափն անցնի: Այսօր ես մտնում եմ բուհի արտաքնոց (զուգարան) և տեսնում, որ ծխում են: Մի օր ասացի, որ թեև շատ եմ ձեզ հարգում, բայց չի կարելի. դա ռեկտորի հրամանն է: Ես անցնում եմ լսարաններով, և երբ տեսնում եմ՝ լույսը վառ է, ես ինքս հանգցնում եմ այն. մեր առանց այդ էլ անիվիճակի պետությանը չպետք է տանջենք: Համալսարանը մեր տունն է, մեր պետությունը:

- Այսօր Ձեզ ինչպիսի՞ ուսանողներն են դուր գալիս:

- Ինձ ավելի շատ դուր է գալիս համտեղող ուսանողը, ով կկարողանա և՛ լավ  սովորել, և՛ լավ աշխատել, և՛ հասարակական ակտիվություն ցուցաբերել, հայրենիքի հանդեպ սերը համատեղել գիտության, մարդկության հետ: Այն, որ մենք գնում, ծառ ենք տնկում, և շատ ուսանողներ են գալիս մեզ հետ, արդեն համամարդկային է:

- Ձեր ընտանիքի մասին մի փոքր կպատմե՞ք:

- Ես շատ լավ ընտանիք ունեմ. ապրում ենք ոչ ճոխ պայմաններում՝ քսանութ քառակուսի մետր տարածքում: Տղաս հիմա Արգենտինայի, Ուրուգվայի և Չիլիի արտակարգ և լիազոր դեսպանն է, դրանից առաջ եղել է ԱՄԷ-ի, Գերմանիայի, Հունաստանի դեսպանը: Ինձ ասում է՝ «հայրի՛կ, հանգիստ եղիր, հպարտ և գլուխդ բարձր մա՛ն արի, ես երբեք սխալ բան չեմ անի»: Սա շատ կարևոր բան է ծնողի համար: Երբ Արցախյան պատերազմը սկսվեց, դուստրս դեռ փոքր էր և թռուցիկներ էր նկարում դրոշով տանկերով: Իրեն ոչ ոք ոչինչ չէր ասել:Այսինքն՝ շատ կարևոր է այն, ինչ ընտանիքում է խոսվում, ինչ է արվում: Ունեմ երկու թոռնիկ՝ տղա և աղջիկ՝ տղայիս որդիներն են: Թոռնուհիս Աբու Դաբիում անվճար ավարտեց Ամերիկյան համալսարանը:

Հայրս Հայաստանից փախել է երեսուներեքին: Մայրս սովորել է Հնդկաստանում, շատ լավ սղագրություն գիտեր: Դժվար ենք ապրել, բայց ոչ աղքատ: Հայրս մեքենայի մեխանիկ էր, շատ խստաբարո, մայրս էլ մեծահարուստի աղջիկ էր, բայց ոչինչ մեզ չէր ասել: Նորմալ բանվորի ընտանիք էր: Հետո ես ընդունվեցի կոմունիստական կուսակցության երիտասարդական միության շարքերը, հետո բանտարկվել եմ, հետո եկել ենք Հայաստան:

- Ո՞րն է Ձեր սիրած գիրքը:

- Վերջերս Վահագն Գրիգորյանի «Ժամանակի գետը» գիրքը կարդացի. նա իմ որսի ընկերն է եղել, բայց հետո երբ տեսա ինչպես է եղնիկը լացում, թողեցի որսորդությունը: Հետո սկսեցի ձկներ բաց թողնել, նախարարությունից վերցնում էի և տանում գետերում բաց թողնում: Ջալալ ադ-Դին Ռումի նորից եմ կարդում, մերթընդմերթ «Նարեկ» եմ կարդում:

- Ի՞նչ է Ձեզ համար արևելագիտությունը:

- Արևելագիտությունն ունիվերսալ գիտություն է նախ: Մեծ դպրոց է ու մեծ պատասխանատվություն է կրում իր մեջ: Այն իմպերիայի գործ է: Շատ եմ կարևորում հատկապես մեր պետության համար այս գիտությունը: Համենայն դեպս, արևելագիտությունը պետք է միշտ լինի, և մենք այս գիտելիքները պետք է օգտագործենք հայագիտության մեջ: Շատ կուզեի, որ այն այժմ էլ հայագիտության հետ սերտորեն առնչվեր, որ հետագայում ավելի շատ օգուտ մեզ բերի: Առանձին գիտությամբ բոլորն են զբաղվում, բայց հայ-արաբագետ, հայ-իրանագետ, հայ-թուրքագետ պարտավոր ենք ունենալ:

- Ո՞վ է այն արևելագետ-գիտնականը, ում Դուք ամենից շատն եք հավանում:

- Ինձ համար մեծ գիտնական է Հ. Աճառյանը, Մ. Աբեղյանը, որոնք թեև արևելագետ չեն, բայց շատ մեծ են ինձ համար:

Հարցազրույցը ՝ Դիանա Եղիազարյանի

Կարդալ ավելին